AIS nedir? Gemi takibi nasıl çalışır?

AIS (Automatic Identification System, Otomatik Tanımlama Sistemi), gemilerin kimlik, konum, rota, hız ve seyir durumu bilgilerini VHF telsizle otomatik olarak yayınladığı bir sistemdir. Bu yayınları diğer gemiler, kıyı istasyonları ve uydular alır; gemi takip ekranlarında gördüğünüz konumların kaynağı budur. Ancak bazı alanlar elle girildiği için AIS verisini doğru okumak gerekir.

AIS nedir ve hangi gemilerde zorunludur?

AIS, gemilerin birbirini tanımasını ve kıyıdaki trafik hizmetlerinin gemileri izlemesini kolaylaştırmak için kullanılır. IMO’ya göre SOLAS Sözleşmesi’nin V/19 kuralı AIS’i şu gemilerde zorunlu kılar:

• uluslararası sefer yapan 300 GT ve üzeri tüm gemiler,
• uluslararası sefer yapmayan 500 GT ve üzeri yük gemileri,
• büyüklüğüne bakılmaksızın tüm yolcu gemileri.

AIS takılı gemiler, uluslararası kuralların seyir bilgisinin korunmasına izin verdiği durumlar dışında cihazı sürekli açık tutmak zorundadır.

Gemideki AIS cihazı, geminin konum, rota ve pruva sensörlerine bağlıdır ve verilerini vardiya zabitinin müdahalesi olmadan kendiliğinden yayınlar. Yakındaki gemiler ve kıyı istasyonları bu yayınları alır ve gemiyi ekranlarında adı, rotası ve hızıyla görür. Uygun bir ekranla kullanıldığında AIS, iki gemi arasındaki en yakın geçiş mesafesini (CPA) ve bu noktaya kalan süreyi (TCPA) de hesaplar.

A sınıfı ve B sınıfı AIS

A sınıfı cihazlar IMO’nun zorunlu taşıma gerekliliklerini karşılar ve SOLAS gemilerinde kullanılır. B sınıfı cihazlar ise SOLAS kapsamı dışındaki tekneler, örneğin gezi tekneleri için tasarlanmıştır. Sistem önceliği A sınıfına verir; B sınıfı cihazlar daha seyrek ya da boş zaman dilimi bulduklarında yayın yapar. Her iki sınıf da AIS için ayrılmış iki özel VHF kanalını kullanır.

AIS hangi bilgileri yayınlar?

IMO’nun AIS kullanım kılavuzu (A.1106(29) sayılı karar) gemilerin yayınladığı bilgileri üç gruba ayırır:

Demirde ya da bağlı olup 3 knottan yavaş hareket eden bir A sınıfı gemi konumunu 3 dakikada bir yayınlar. Seyirdeki gemilerde bu aralık hız arttıkça ve rota değiştikçe saniyelere iner.

MMSI (Maritime Mobile Service Identity), AIS’te geminin dokuz haneli kimliğidir. İlk üç hanesi bayrak ülkesini gösterir, Türk bayraklı gemilerde 271’dir. MMSI ile IMO numarasının farkını IMO numarası rehberimizde anlattık.

Seyir durumu ve varış bilgisi neden yanlış olabilir?

Seyir durumu (navigational status), vardiya zabitinin elle seçtiği bir alandır: makineyle seyirde, demirde, bağlı, manevra kabiliyeti kısıtlı, su çekimi nedeniyle kısıtlı, karaya oturmuş, balıkçılıkla meşgul gibi. Varış limanı, ETA ve draft da sefer başında elle girilir ve değiştikçe güncellenmesi beklenir. IMO, varış limanı için UN/LOCODE kodunun kullanılmasını önerir, ancak alan yalnızca 20 karakterlik bir metin kutusudur.

Uygulamada bu alanlar bazen güncellenmez, kısaltmayla ya da yazım hatasıyla girilir. Önceki seferden kalmış bir varış limanı ya da geçmiş bir ETA görmek mümkündür. Bu yüzden AIS’teki varış limanı tek başına “bu gemi buraya geliyor” anlamına gelmez.

Karasal AIS ile uydu AIS arasındaki fark nedir?

AIS sinyalleri iki yolla toplanır:

EMSA, uyduların AIS mesajlarını alabilmesinin gemi takibinin coğrafi kapsamını genişlettiğini belirtir. Öte yandan ESA’nın açıkladığı gibi, birbirine yakın gemiler yayın zamanlarını kendi aralarında düzenler; yörüngedeki bir uydu ise birbirinden habersiz yayın yapan çok sayıda gemiyi aynı anda duyar ve mesajlar çakışabilir. Kıyıya yakın bölgelerde karasal alıcılar genellikle daha sık konum verir, açık denizde ise uydu verisi boşluğu doldurur.

AIS verisinin sınırları nelerdir?

IMO’nun kılavuzu, AIS’in çevredeki trafiğin tam ve doğru resmini vermeyebileceği konusunda kullanıcıları açıkça uyarır. Başlıca sınırlar şunlardır:

1. Her teknede AIS yoktur. Gezi tekneleri, balıkçı tekneleri ve savaş gemileri AIS taşımayabilir.
2. AIS kapatılabilir. Kaptan, cihazın açık kalmasının geminin emniyetini veya güvenliğini tehlikeye atacağını düşünürse AIS’i kapatabilir.
3. Elle girilen alanlar hatalı olabilir. Seyir durumu, varış limanı, ETA ve draft, mürettebatın girdiği kadar doğrudur.
4. Veri, kaynağı kadar doğrudur. Konum, hız ve pruva bilgisi geminin sensörlerinden gelir; ayarı bozuk bir sensör yanlış bilgi yayınlar.
5. Kapsama boşlukları ve gecikme olabilir. Alıcı menzilinin dışında ya da uydu geçişleri arasında konum bir süre güncellenmeyebilir.
6. Sahte veri mümkündür. ABD Sahil Güvenlik Seyir Merkezi, AIS verisinin taklit edilebileceğini (spoofing) belirtir ve doğrulama önerir.

VesselCall AIS verisini nasıl kullanır?

VesselCall, AIS konum verisini bir limanın çevresine çizilen range çemberiyle birlikte kullanır:

1. Hizmet verdiğiniz Türk limanlarını ve her liman için deniz mili cinsinden bir range seçersiniz.
2. VesselCall AIS konumlarını izler. Bir ticari gemi (kargo, tanker, yolcu) bu çemberin içine girdiğinde onu yaklaşan gemi olarak tespit eder. Römorkör, pilot botu, balıkçı teknesi ve yat gibi tekneler varsayılan olarak filtrelenir.
3. Tespit, mürettebatın girdiği varış limanı alanına değil, geminin gerçek konumuna dayanır. Çemberin sınırında gidip gelen bir gemi tekrar tekrar tespit üretmez.
4. Tespit edilen geminin IMO numarasıyla yönetici firma bulunur ve tanıtım e-postanız sizin alan adınızdan gönderilir. Aynı gemiye 7 gün içinde, başka bir limanda görülse bile, ikinci e-posta gitmez.

Limanlara göre ayrıntılar limanlar sayfasında, adımların tamamı Nasıl çalışır sayfasında yer alır. Data paketi ise aynı konum verisinden Türk limanları ve demir sahalarındaki liman ziyaretlerini (varış, ayrılış, kalış süresi, demirde ya da rıhtımda) kaydeder. Bu kayıtlar izlemenin başladığı günden itibaren birikir.